Dagtocht door het fraaie nationale park Zuid-Kennemerland, van Santpoort naar Overveen
Vanaf NS station Santpoort Noord doorkruisen we om te beginnen de oude bossen van de voormalige landgoederen Duin en Kruidberg. Gaandeweg wordt het landschap opener en passeren we kale zandduinen en enkele grotere meren. Bij Strandslag Zeeweg gaan we het strand op en strijken na ongeveer 9,5 km vanaf het startpunt neer bij het bekende Strandpaviljoen Parnassia aan Zee. Via Vogelmeer en Spartelmeer passeren we de oostrand van Bloemendaal aan Zee. Daarna volgt het Wisentenpad naar het zuiden. Ter hoogte van Zandvoort-Oost nemen we het Visscherspad richting Overveen. Via het parkachtige landschap rond de buitenplaats Duinlust, de Zanderijvaart en de Brouwersvaart bereiken we uiteindelijk NS station Overveen.
Een flink deel van het duingebied tussen Zandvoort, Haarlem en IJmuiden werd al in 1950 uitgeroepen tot Nationaal Park (NP) Kennemerduinen, destijds op basis van particulier initiatief. Van een nationaal parkenbeleid was toen nog geen sprake. Dit kerngebied werd in 1995 uitgebreid en kreeg de naam Nationaal Park Zuid-Kennemerland.
Kenmerkend voor het park is de grote landschappelijke variatie. Hemelsbreed is het slechts 5 km vanaf ons startpunt station Santpoort Noord naar zee. Maar kronkelend door de duinen doorkruisen we al lopend vier heel verschillende landschappen: hoog opgaand bos, duinen met lagere struiken en bomen, kale stuifduinen met helmgras en tot slot de zeereep, de reeks jonge duinen direct aan strand en zee. Aan de oostkant liggen de oude binnenduinen, waar in de 17e en 18e eeuw - maar ook daarna - diverse landgoederen en buitenplaatsen zijn aangelegd door welgestelde Amsterdammers, waaronder Duin en Kruidberg en de Heerenduinen. Sommige van deze landgoederen liepen – uiteindelijk – helemaal door tot aan zee. Het is mede aan de eigenaren van de landgoederen te danken dat Zuid-Kennemerland niet helemaal is volgebouwd met villawijken. Vanaf ongeveer 1850 kochten drinkwaterbedrijven massaal duingronden op voor de filtering en winning van drinkwater. De grote cholera-uitbraak van 1866-1867, die met name in de grote steden tienduizenden slachtoffers eiste, gaf hieraan een grote impuls. Ook deze drinkwaterbedrijven hielden oprukkende bebouwing tegen.
Om de omvangrijke zandverstuivingen van de 17e en 18e eeuw te beteugelen werden aan de oostkant al gauw massaal bomen en struiken geplant. Nu nog is de oostkant vergaand bebost: soms zijn er statige lanen van onder meer kastanjebomen, eiken en beuken. Op hogere delen van de duinen zien we dat struiken en bomen feeëriek alle kanten op kronkelen. Hoofdoorzaak hiervan is de vaak harde en zoute westenwind, waardoor bomen en struiken minder goed groeien. Zout maakt dat dat er geen optimale fotosynthese kan plaatsvinden.
Meer naar zee vinden we duinen met lagere struiken, zoals meidoorn, Europese vogelkers, duindoorn en ook populieren. Dan volgt een gebied met kale stuifduinen en helmgras en tot slot is er de zeereep en het strand. Het strand is hier een stuk breder dan bij Zandvoort. Dit is een effect van de ver in zee stekende zuidpier bij IJmuiden. Deze pier beïnvloedt de stroming van het zeewater zodanig, dat ten zuiden ervan het nodige zand wordt afgezet. Dat zand droogt, gaat stuiven en hoopt zich gaandeweg op, waardoor er een breed strand en nieuwe miniduinen ontstaan. We passeren ook een aantal grote meren, die veelal gegraven zijn door de toenmalige landeigenaren voor specifieke doeleinden: bijv. begin 20e eeuw het Cremermeer voor zandwinning en ten behoeve van viskweek, het Vogelmeer (1952) zowel om vogels een specifiek leefgebied te bieden als voor zandwinning ten behoeve van het nieuw te bouwen stadsdeel Schalkwijk in Haarlem, het Spartelmeer voor recreatie w.o. zwemmen (eind jaren ’50), enz. Na het stilleggen van de drinkwaterwinning in dit gebied in 2003 zijn de vochtige duinvalleien teruggekeerd. Deze valleien zijn favoriete plekken voor vaak heel specifieke vochtminnende flora en fauna en geïntroduceerde Schotse hooglanders en Poolse konikpaarden mogen hier graag grazen.
Kraanvlak en Wisentenpad
Ten zuiden van de Zeeweg van Haarlem/Overveen naar Bloemendaal aan Zee ligt het Kraanvlakgebied met uitgestrekte vlakten, die plaats bieden aan zeer kwetsbare duinrozen, vele soorten broedvogels, kleine zoogdieren, maar ook aan grote grazers als paarden en wisenten. Deze grazers houden het gebied open, waardoor de inheemse vegetatie weer een kans krijgt en duinen weer kunnen gaan stuiven. Wisenten zijn verwant aan de Amerikaanse bizon en zijn hier in 2007 geïntroduceerd. Inmiddels is er een flinke kudde. De datum van deze wandeling is gebaseerd op het feit dat het Wisentenpad, dat dwars door dit gebied kronkelt, van 1 maart tot 1 september gesloten is voor wandelaars.
Beeld van het gebied ten westen van Santpoort, gemaakt tijdens de midzomerse strandnachtuitdaging van 2025. Foto Ellen (c)
Ga je voor het eerst mee? Lees dan dit. Zoals al onze activiteiten: onder corona-voorbehoud.
Initiatiefnemer voor aanmelden en inlichtingen: Henk.
Beeld van het gebied ten westen van Santpoort, gemaakt tijdens de midzomerse strandnachtuitdaging van 2025. Foto Ellen (c)
