Om een eerste idee te krijgen van de sfeer van het stadje De Rijp maken we aan het begin een lusje door de 17e eeuwse woonwijk De Buurtjes. Het is een organisch gegroeid wijkje met vele wit-groen geschilderde houten huizen, slootjes en bruggetjes. Daarna beginnen we aan de echte wandeling. De hoofdlijn is dat we een ommegang maken eerst rond de Oostelijke Eilandspolder ten noorden van Graft/De Rijp en aansluitend een ronde maken om de meer westelijk gelegen polders Menningweer en Noordeindermeer, later ingepolderd en dus met een ander verkavelingspatroon.
We lopen veelal over hoger gelegen dijken van ringvaarten en andere wateren: flinke stukken over gras, bij bebouwing ook over asfalt. Vanaf die dijken hebben we mooi uitzicht op de Eilandspolder met eindeloos veel stroken veenweide, die net uitsteken boven het alomtegenwoordige water, brede rietkragen, bochtige dijken en de nodige moerasbosjes. Het gebied is een eldorado voor riet-, weide- en trekvogels. In dit superdrassige oostelijk deel van de polder is er vrijwel geen bebouwing. We hebben ook prachtig zicht op de omliggende schaakbordlandschappen van resp. de Beemster, en de Schermer. Grote vierkante stolpboerderijen met hun piramidevormige daken larderen deze polders. Ten westen van Schermerhorn staan er drie molens mooi op rij. Omdat het vogelbroedseizoen vanaf 15 juni voorbij is kunnen we ook twee keer via een oud kerkenpad een doorsteek maken dwars door dit waterrijke gebied. Onderweg komen we door een vijftal kernen met sfeervolle historische gebouwen: Graft, Schermerhorn, Grootschermer, Driehuizen en De Rijp.
Foto: Ruud Scheltinga (c)
Wie anno 2026 oude kernen als Graft, De Rijp, Schermerhorn en Grootschermer voor het eerst aanschouwt zal verbaasd zijn over de kleinstedelijke schoonheid en de vele prachtige panden. Je vermoedt dat dit ooit een heel welvarend gebied moet zijn geweest. Kort samengevat verliep de geschiedenis als volgt. Dit deel van Noord-Holland bestond oorspronkelijk vergaand uit hoogveenbulten, sommige begroeid met ruige bossen, vandaar de benaming ‘Holtland’, later Holland. Toen de bewoners de bossen gingen kappen en van veen akkerland probeerden te maken ging het gaandeweg steeds meer mis. Het sterk ontwaterde land droogde uit, klonk enorm in, zakte en werd een makkelijke prooi voor de ‘waterwolven’, de steeds groter wordende zeegaten die vanuit het oosten via de Almere (huidige IJsselmeer) oprukten. De regio werd een lappendeken van eilanden, diepe meren en zeegaten. Na eerdere grote overstromingen kwamen bij de Allerheiligenvloed van 1570 grote delen van het land onder water te staan en onder meer het dorp Schermer verdween compleet onder de golven. Als reactie werden tijdens de eerste helft van de 17e eeuw achtereenvolgens Beemster, Schermer en Starnmeer omdijkt en drooggelegd: een gedurfde en imposante operatie! Tientallen molens maalden overtollig water in nieuw gecreëerde ringvaarten. Rijke Amsterdamse handelaren zagen grote kansen en zorgden voor de financiering.
Ondanks de schijnbaar moeilijke uitgangspositie kende het gebied vanaf ongeveer 1400 een periode van grote bloei. De grootste kern - Graft - kon zich via inpoldering aan de oostkant fors uitbreiden met wat nu De Rijp heet. Via de grote zeegaten werd er volop handel gedreven met onder meer de Oostzee, nieuwe technieken (haring kaken, vis inzouten, e.d.) en bootconstructies maakten haringvangst voor het eerst heel winstgevend, de walvisvaart naar Groenland en verder nam een forse vlucht en er ontstond een levendige toeleverende bedrijvigheid. Delen van het oude boerenland transformeerden tot kleinschalige industriële centra met bijbehorende chique panden voor hogere burgerij, kerken en bestuur. Gaandeweg liep de economische bedrijvigheid echter terug door een aantal factoren: steden als Zaandam en Amsterdam bleken na de inpolderingen veel beter bereikbaar te zijn voor schepen, de walvisstand was gedecimeerd, de Nederlanden als geheel ondergingen een forse langdurige recessie, enzovoorts. Na 1800 zakte de lokale economie helemaal in en werd het gebied weer overwegend agrarisch. Mede door die economische stilstand werd de historische bebouwing overigens vergaand geconserveerd.
De Eilandspolder was ooit zo’n hoogveenbult omgeven door grote diepe meren als de Beemster en de Schermer. De polder is tegenwoordig overwegend in handen van Staatsbosbeheer en Noord-Hollands Landschap. Met pachtboeren zijn beheersovereenkomsten gesloten waarbij natuurbelangen voorop staan. Het gebied wordt onder meer extensief beweid en zuinig bemest. Pas na 15 juni - het einde van het broedseizoen - wordt er gemaaid. De boeren worden hiervoor gecompenseerd met vergoedingen.
Informatie over de Eilandspolder: wikipedia, wandelnetwerk Noord-Holland.
Routevoorstel (zie zipfile, eerst ontzippen!)
Ga je voor het eerst mee? Lees dan dit. Zoals al onze activiteiten: onder corona-voorbehoud.
Initiatiefnemer voor aanmelden en inlichtingen: Henk. Kijk s.v.p. kort voor de wandeling nog even op deze pagina of er aanvullingen of wijzigingen zijn.
Foto via wikipedia door Dqfn13 (publicatie toegestaan met bronvermelding, Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International license)
